« پس از مرگ هلاكو و تشكيل شوراى مشورتى ( قورولتا ) اباقا خان به زمامدارى رسيد . از اين دوره ، بيش از پيش آثار انحطاط و شكست در ناصيهء دولت ايلخانى ديده مىشد . مغولان در حمله به سوريه طرفى نبستند و دوبار ، يكى در سال 659 و ديگر در سال 676 هجرى ، از مصريان شكست خوردند . در عهد اباقا خان روابطى بين پاپ روم و دول اروپاى غربى با ايلخانان برقرار شد ولى نتايج مهمى از اين روابط و آمد و رفتها نصيب طرفين نشد . پس از مرگ اباقا خان ، تكودار به زمامدارى رسيد . وى نخستين ايلخانى است كه به دين اسلام درآمد و احمد ناميده شد . او در صدد بود كه دولت مغولى را به يك دولت اسلامى تبديل كند . وى به مملوكان مصر و مردم بغداد اعلام كرد كه اسلام پذيرفته و از مسلمانان حمايت خواهد كرد ، ولى سياست احمد ، با منافع و مصالح فئودالهاى چادرنشين كه هواخواه سنن ديرين بودند ، به هيچوجه هم‌آهنگى نداشت ؛ لذا لشكريان و فئودالهاى مغول به ارغون روى آوردند . احمد در جنگ خانگى شكست خورد و متوارى شد . پس از دستگيرى ( بدون اينكه خونش ريخته شود ) به قتل رسيد . در عهد ارغون ، سران نظامى و فئودالها از اطاعت حكومت مركزى سرباز مىزدند و چنان كه يادآور شديم ، رجال ايرانى همواره هواخواه تمركز بودند . خانوادهء جوينى از عهد هلاكو از اين سياست جانبدارى مىكرد . شمس الدين محمد رئيس اين خاندان مقام صاحبديوانى داشت و فرزند او ، بهاء الدين حاكم اصفهان ، و برادر او عطاملك جوينى ، مورخ معروف ، حاكم بغداد بود ، و ديگر افراد اين خاندان هريك در گوشه‌اى ، حكومت و فرمانروايى داشتند و هرگز از مال‌اندوزى و كسب ثروت غافل نبودند . شمس الدين صاحبديوان در طى بيست سال كه امور مالى دولت را اداره مىكرد ، چهل ميليون دينار املاك خريد و بهاى اموال منقول و گله‌ها و رمه‌هاى اسب وى به بيست ميليون دينار بالغ مىشد . حيات عموم رجال ايرانى در دورهء ايلخانان ، در اثر تضادهاى اقتصادى و سياسى ، همواره در معرض خطر بود ؛ چنان كه در عهد ارغون شمس الدين جوينى را كشتند و املاكش را ضبط كردند . ارغون كه از نفوذ ايرانيان در دستگاه حكومت راضى نبود ، يكچند از كارشناسان يهودى و مسيحى استمداد جست و سعد الدوله يهودى را به وزارت برگزيد . همين كه سعد الدوله خواست از تجاوز و زورگويى اعيان نظامى مغول جلوگيرى كند ، عليه او به تبليغات شديدى دست زدند و گفتند كه اين مرد يهودى مىخواهد كه كعبهء مسلمانان را به بتخانهء بت‌پرستان تبديل كند . ارغون در حال بيمارى ، تحت تأثير اين تحريكات ، دستور اعدام او را داد . مرگ او موجب غارت اموال او و خويشاوندانش شد . كشتار يهوديان آغاز شد و مأموران مسلمان ، از اين وقايع خرسند شدند . در سال 688 هجرى ، امير نوروز ، فرزند « ارغون آقا » كه در خراسان حكومت مىكرد ، اسلام پذيرفت و با فئودالهاى متنفذ ايرانى دست دوستى داد و عليه سياست ضد اسلامى ارغون به پا خاست . در عهد ارغون ، روابط ايلخانان با اروپاى غربى جان تازه گرفت ، ولى اتحاد نظامى بين دول اروپاى غربى و دولت ايلخانى هيچگاه از حدود حرف و مكاتبه تجاوز نكرد .